جانکژورنال دفترچهای دستساز از کاغذها و مواد دورریختنی یا کمارزش است. صفحههایش را با کلاژ، پاکت، بلیت، برچسب، یادداشت و تکهکاغذهای قدیمی پر میکنید. برخلاف بولتژورنال، هدفش نظمدادن به کارها نیست؛ هدفش نگهداشتن خاطره و لذت ساختن است. مهمترین چیزی که لازم دارید کنجکاوی است، نه بودجه. در این راهنما میبینید جانکژورنال دقیقاً چیست، چه تفاوتی با اسکرپبوک و آرت ژورنال دارد، چگونه با مواد در دسترس خانه شروع کنید، چه ابزارهایی لازم است و کدام اشتباهها معمولاً مبتدیها را دلسرد میکنند.
فهرست مطالب
- جانک ژورنال چیست؟
- تفاوت جانک ژورنال با اسکرپبوک، آرت ژورنال و بولت ژورنال
- چرا جانک ژورنال؟
- چگونه جانک ژورنال بسازیم؟ گامبهگام
- مواد و ابزار جانک ژورنال
- تکنیکها و ایدهها
- اشتباههای رایج
- پرسشهای متداول
- مقالات مرتبط
- گام بعدی

جانکژورنال چیست؟
جانکژورنال (Junk Journal) مجموعهای از صفحههای دستساز است که بهصورت یک دفترچه به هم دوخته یا بسته میشود. واژهٔ «جانک» به معنی «آشغال» است، اما منظور بیارزشی نیست؛ منظور استفادهٔ دوباره از چیزهایی است که معمولاً دور ریخته میشوند: پاکت نامه، کاغذ کادو، برگهٔ فاکتور، بلیت، صفحهٔ مجلهٔ قدیمی، کاغذ کاهی، پاکت بستهبندی و حتی تکهپارچه. این مواد کنار هم قرار میگیرند تا دفترچهای با بافت و ظاهری منحصربهفرد ساخته شود.
نکتهٔ مهم این است که در جانکژورنال «خودِ دفترچه» بخشی از اثر است. در یک دفتر معمولی، صفحهها آمادهاند و شما فقط رویشان مینویسید. در جانک ژورنال، اول صفحهها را از مواد گوناگون میسازید، بعد با جیب، زبانه، برگهٔ تاشو و قطعههای چسباندهشده غنیشان میکنید و هر جا دلتان خواست مینویسید یا میکشید. بسیاری از سازندگان، دفترچه را بیشتر «مجموعهای از چیزهای جمعشده» میدانند تا یک دفتر یادداشت. اگر تعریف کوتاهتر و قدیمیتر سایت را هم میخواهید، مقالهٔ جانک ژورنال چیست را بخوانید؛ این راهنما مفصلتر و عملیتر است.
دو مفهوم را باید بشناسید. اولی «افمرا» (Ephemera) است؛ یعنی چیزهای کاغذی کمدوام که برای استفادهٔ کوتاه ساخته شدهاند، مثل بلیت، بروشور، رسید و برچسب. توضیح کلی این مفهوم در ویکیپدیا (Ephemera) آمده است. دومی «کلاژ» است؛ چسباندن قطعههای گوناگون کنار هم برای ساختن یک تصویر یا بافت تازه، که توضیحش را در ویکیپدیا (Collage) میبینید. جانکژورنال در عمل ترکیب همین دو است، بهاضافهٔ دفترچهسازی.
یک دفترچهٔ جانک معمولاً چند ویژگی مشترک دارد: صفحههایش همجنس نیستند (یکی کاغذ کاهی، یکی صفحهٔ مجله، یکی پاکت)، پر از جیب و زبانه است، ظاهری کهنهنما و لایهلایه دارد و اغلب ضخیمتر از یک دفتر معمولی میشود. هیچ قانون رسمیای برای اندازه، تعداد صفحه یا نوع مواد وجود ندارد؛ همین آزادی یکی از دلایل محبوبیتش است.
تفاوت جانکژورنال با اسکرپبوک، آرت ژورنال و بولتژورنال
این چهار مفهوم اغلب با هم قاطی میشوند، چون همگی با دفترچه و کاغذ سروکار دارند. جستوجوی «تفاوت جانکژورنال و اسکرپبوک» هم از همین ابهام میآید. جدول زیر تفاوتهای اصلی را کنار هم میگذارد.
| ویژگی | جانکژورنال | اسکرپبوک | آرت ژورنال | بولتژورنال |
|---|---|---|---|---|
| هدف اصلی | ساختن دفترچهای بافتدار و نگهداشتن خاطره | چیدن عکس و یادگاری برای روایت یک رویداد | بیان احساس و ایده با نقاشی و رنگ | برنامهریزی و پیگیری کارها |
| مواد اصلی | کاغذ بازیافتی، افمرا | عکس، کاغذ طرحدار، دکور | رنگ، مداد، آبرنگ، ماژیک | دفتر ساده، خودکار، ساختار مشخص |
| نقش دفترچه | خودش اثر است؛ صفحهها ساخته میشوند | آلبوم و قاب خاطره | بوم شخصی برای بیان | ابزار کاربردی روزمره |
| هزینهٔ معمول | بسیار کم تا متوسط | متوسط (کاغذ و دکور خریده میشود) | متوسط (مواد هنری) | کم |
| نیاز به مهارت هنری | ندارد | کم | کم تا زیاد | ندارد |
| استفادهٔ روزانه | آزاد و اختیاری | معمولاً پس از رویداد | اختیاری | بله، روزانه |
بهطور خلاصه: اسکرپبوک معمولاً دور عکسها و یک رویداد شکل میگیرد و مواد را «قشنگ» میخرید و میچینید؛ جانکژورنال از مواد موجود شروع میکند و اجازه میدهد نامرتب و کهنهنما باشد. آرت ژورنال حول نقاشی و بیان احساس میچرخد. بولتژورنال هم سیستمی برای سازماندهی زندگی است؛ اگر آن را میخواهید، بولتژورنال چیست و چطور اولین دفترچه را شروع کنید نقطهٔ شروع خوبی است. برای مقایسهٔ دقیقتر با اسکرپبوک هم اسکرپبوک چیست را ببینید. این چهار روش مانع هم نیستند؛ خیلیها یک جانکژورنال برای خاطره و یک بولتژورنال برای برنامه دارند.
چرا جانک ژورنال؟
مزیتهای جانکژورنال را میشود بدون ادعای اغراقآمیز توضیح داد. اینها تجربهٔ رایج سازندگاناند و نتیجهٔ پژوهش خاصی نیستند:
- هزینهٔ ورود پایین. بیشتر مواد را همین حالا در خانه دارید. یعنی میتوانید «شروع ژورنالنویسی بدون هزینه» را واقعاً تجربه کنید.
- نبودن فشار کمالگرایی. کاغذ کهنه، لکه و لبهٔ ناصاف بخشی از زیبایی است. کسی که از صفحهٔ سفید میترسد، اینجا راحتتر شروع میکند.
- نگهداشتن خاطرههای واقعی. بلیت اتوبوس، پاکت شیرینی، برگهٔ قیمت یک کافه یا نامهای قدیمی، خودشان سند لحظهاند و لازم نیست همهچیز را توصیف کنید.
- مشغولشدن دستها. بریدن، چسباندن و چیدن کاری ساده و تکرارشونده است و بسیاری آن را فرصتی برای فاصلهگرفتن از صفحهٔ نمایش میدانند. این حرف دربارهٔ حس شخصی است، نه درمان.
- کمشدن زباله. چیزهایی که به سطل میرفتند دوباره کاربرد پیدا میکنند.
- هدیهای منحصربهفرد. دفترچهٔ دستساز را نمیشود جایی خرید و مشابهش را پیدا کرد.
- مهارتهای جانبی. با هر دفترچه، حس رنگ، چیدمان و صحافیتان تمرین میشود؛ مهارتهایی که در آرت ژورنال و هنرهای دستی دیگر هم به کار میآیند.
این ویژگیها برای دو گروه بیشتر به کار میآید. گروه اول کسانیاند که میخواهند ژورنالنویسی را شروع کنند اما نمیخواهند پول زیادی خرج دفتر و لوازم گران کنند. گروه دوم کسانیاند که سالها بولتژورنال یا برنامهریزی نوشتهاند و حالا جایی برای بازی و خلاقیت بدون قاعده میخواهند. در هر دو حالت، جانکژورنال شما را از «درستنوشتن» به «ساختن و نگهداشتن» میبرد و همین تغییر نگاه، ادامهدادن را آسانتر میکند.
یک نکتهٔ صادقانه: جانکژورنال ابزار بهرهوری نیست. اگر دنبال پیگیری عادتها و کارها هستید، هبیت ترکر در بولتژورنال را ببینید و جانکژورنال را برای لذت و خاطره نگه دارید.
چگونه جانکژورنال بسازیم؟ گامبهگام
این روش با مواد رایج در ایران نوشته شده و برای «جانکژورنال با مواد دورریختنی» مناسب است. برای بار اول، دفترچهای کوچک با حدود ۸ تا ۱۲ برگه کافی است.

- موادتان را جمع کنید. یک جعبهٔ کفش یا پوشه تعیین کنید و یک هفته هر چیز کاغذی جالب را در آن بگذارید: پاکت نامه، بلیت، فاکتور، کاغذ کادو، پاکت شیرینی، صفحهٔ مجله، کاغذ کاهی، برگهٔ تقویم قدیمی، پاکت چای.
- مواد را دستهبندی کنید. کاغذهای ضخیمتر (پاکت، کارتن نازک، کاغذ کاهی) را برای جلد و صفحههای اصلی کنار بگذارید و کاغذهای نازکتر را برای لایههای تزئینی. هر چیزی که چسب یا جوهر را نگه نمیدارد، فقط برای چسباندن رویش مناسب است، نه نوشتن.
- اندازهٔ دفترچه را تعیین کنید. سادهترین راه، تا زدن برگهٔ A4 از وسط است که دفترچهای حدود A5 میدهد. اندازهٔ ثابت کمک میکند برگهها را یکدست ببرید.
- صفحهها را بسازید. هر دو یا سه برگه را از وسط تا کنید تا یک «سیگنیچر» (دستهٔ برگ) شود. بعضی برگهها را ساده بگذارید تا بنویسید، بعضی را با کاغذ کادو یا صفحهٔ مجله بپوشانید و بعضی را به جیب تبدیل کنید (بخش تکنیکها را ببینید).
- جلد را آماده کنید. کارتن نازک، مقوای بازیافتی یا جلد دفترچهٔ کهنه مناسب است. جلد باید کمی بزرگتر و محکمتر از برگهها باشد. رویش کاغذ کاهی یا پارچه بچسبانید.
- دفترچه را ببندید. سادهترین روش دوختن با نخ و سوزن است (توضیحش در بخش تکنیکها). اگر نخ در دسترس نیست، کش، طناب نازک یا حلقهٔ فلزی هم کار میکند.
- اول بچینید، بعد بچسبانید. قطعهها را روی صفحه بگذارید، عکس بگیرید یا جابهجایشان کنید و وقتی راضی شدید بچسبانید. چسب ماتیکی برای کاغذ نازک و چسب مایعِ کمی رقیقشده برای کاغذ ضخیمتر بهتر است.
- حالا بنویسید. کنار بلیت بنویسید کجا بودید و چه حسی داشتید؛ لازم نیست جملهها بلند باشد. یک تاریخ، یک جمله و یک جزئیات (بو، صدا، غذا) کافی است.
- اجازه بدهید ناقص باشد. دفترچهٔ اول را برای تمرین بسازید، نه برای نمایش. از دفترچهٔ دوم به بعد سلیقهتان روشنتر میشود.
اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، فقط یک پاکت نامه بردارید، دهانهاش را ببرید و بهجای صفحه در دفترچه بچسبانید. همین یک جیب کوچک سادهترین شروع ممکن است.
برای پر کردن صفحهها هم فشار نیاورید. بعضیها روزی چند دقیقه کار میکنند و بعضی هر چند هفته یک عصر کامل وقت میگذارند. جانکژورنال جدول زمانی ندارد و هر ریتمی که برایتان راحت است درست است.
مواد و ابزار جانکژورنال
برای «ابزار جانکژورنال» لازم نیست چیز گرانقیمتی بخرید. جدول زیر مواد را به دو گروه حداقلی و پیشرفته تقسیم میکند. گروه حداقلی برای شروع کاملاً کافی است.
| دسته | حداقلی (کمهزینه یا رایگان) | پیشرفته (اختیاری) |
|---|---|---|
| کاغذ صفحه | برگهٔ A4 اضافه، کاغذ کاهی، پاکت نامه، برگهٔ دفتر قدیمی | کاغذ آبرنگ، کاغذ کالک، کاغذ دستساز |
| جلد | کارتن نازک، مقوای بازیافتی | مقوای خاکستری، پارچه، چرم مصنوعی |
| کاغذ تزئینی | کاغذ کادو، صفحهٔ مجله و روزنامه، بلیت، فاکتور | کاغذ طرحدار، برگهٔ چاپی قدیمینما |
| برش | قیچی معمولی، کاتر | گیوتین کاغذ، پایهٔ برش |
| چسب | چسب ماتیکی، چسب مایع | چسب دوطرفه، ژل مدیوم |
| نوشتن | خودکار، مداد، ماژیک ساده | ماژیک ضدآب، قلممو، مهر و جوهر |
| بستن | نخ و سوزن ساده، کش، منگنه | نخ کتان مومی، سوزن دفترچهدوزی، حلقه |
| تزئین | برچسب بازیافتی، تکهپارچه، دکمه | واشیتیپ، مهر، برچسب طرحدار |
اگر بودجه دارید، اول این سه را ارتقا دهید: یک قیچی یا کاتر تیز، چسب مناسب کاغذ و یک ماژیک ضدآب. قیمتها در بازار مدام تغییر میکند، پس عدد نمیدهیم؛ اما قاعدهٔ کلی این است که برای دفترچهٔ اول هیچ مادهٔ تزئینی لازم نیست نو باشد. اگر با واشیتیپ آشنا نیستید، مقالهٔ انگلیسی سایت دربارهٔ واشیتیپ توضیح خوبی دارد. برای انتخاب ابزار عمومیتر ژورنالنویسی هم میتوانید از مقالهٔ شروع بولتژورنال کمک بگیرید.
چند مادهٔ کمتر به یاد ماندنی هم که در خانههای ایرانی فراوان است: کاغذ روزنامه، پاکتهای شیرینی و نان، برگههای تقویم دیواری، برچسبهای میوه و چای، کارتهای تبریک قدیمی، رسیدهای کارتخوان و کاغذ کادوی مانده از مهمانیها. همه را میشود بدون هزینه جمع کرد.
تکنیکها و ایدهها
کلاژ
کلاژ یعنی لایهلایه چسباندن قطعههای مختلف. قاعدهٔ ساده برای شروع: از بزرگ به کوچک بچینید، یعنی اول یک زمینه (کاغذ کادو یا صفحهٔ مجله)، بعد یک قطعهٔ میانی (بلیت، برچسب) و در پایان یک جزء کوچک (دکمه، برگ خشکشده). سه لایه معمولاً کافی است. لبهٔ بعضی قطعهها را با دست پاره کنید؛ لبهٔ پارهشده نرمتر از لبهٔ بریدهشده دیده میشود.

افمرا
افمرا همان چیزهای کاغذی کوچک زندگی روزمره است: بلیت مترو یا سینما، برگهٔ نانوایی، برچسب میوه، کارت ویزیت، برچسب لباس. نکتهٔ کاربردی: پیش از چسباندن مطمئن شوید کاغذ خشک و صاف است. چیزی که ضخیمتر از کاغذ معمولی است را بهجای چسباندن مستقیم در جیب بگذارید. اسناد حساس (شمارهٔ کارت، کد ملی، نشانی کامل) را در دفترچهای که به دیگران نشان میدهید نگذارید.
جیبها و جای مخفی (Tuck Spot)
جیب مهمترین عنصر جانکژورنال است، چون فضای ذخیره میسازد. سه شکل ساده:
- جیب پاکتی: یک پاکت نامه را از وسط ببرید یا دهانهاش را باز نگه دارید و لبههای کناری را به صفحه بچسبانید.
- جیب تاخورده: برگهٔ کاغذ را به شکل مثلث یا نیمدایره تا کنید و فقط کنار و پایین را بچسبانید.
- جای مخفی (Tuck Spot): لایهای کاغذی که فقط از پایین و یک طرف چسبیده و کارت، یادداشت یا عکس داخلش میرود.
برای شروع، دو یا سه جیب ساده بهتر از ده جیب پیچیده است. جیبهای سنگین دفترچه را ضخیم میکنند و بستنش را سخت میکنند.

چایرنگکردن (Tea-Staining)
برای قدیمینما کردن کاغذ، معمولاً از چای یا قهوهٔ پررنگ استفاده میشود. یک یا دو چایکیسه را در کمی آب داغ دم کنید، بگذارید کمی خنک شود، سپس با اسفنج یا خودِ چایکیسه روی کاغذ بکشید و بگذارید کاملاً خشک شود. برای صافماندن کاغذ، آن را بین دو صفحهٔ کتاب سنگین بگذارید. کاغذ نازک زود پاره میشود و کاغذ خیس تا وقتی خشک نشده شکننده است، پس با ملایمت کار کنید. این روش فقط ظاهر را تغییر میدهد و کاغذ را ضدآب یا ماندگارتر نمیکند.
انواع صحافی
| روش | سختی | مناسب برای |
|---|---|---|
| منگنه یا کش | خیلی آسان | اولین تمرین، دفترچهٔ کوچک |
| حلقه یا رینگ | آسان | دفترچهای که میخواهید برگهٔ اضافه کنید |
| دوخت ساده در خط تا (سهسوراخ یا پنجسوراخ) | متوسط | دفترچهٔ ماندگار با یک یا چند سیگنیچر |
| دوخت لانگاستیچ | متوسط | جلد نرم و صفحههای تاشده |
| صحافی کامل با نوار و جلد سخت | سخت | پروژهٔ پیشرفته و حجیم |
برای دوخت ساده، با سوزن سه یا پنج سوراخ در خط تای برگهها ایجاد کنید، نخ را از داخل به بیرون بگذرانید، مسیر را تا انتها بروید و در پایان گره بزنید. نخ کتان مومیشده محکمتر از نخ معمولی است، ولی نخ خانگی هم برای دفترچهٔ اول کافی است.
ایدههایی که همین امشب میتوانید امتحان کنید
- یک صفحه فقط برای یک رنگ: از پاکت و کاغذ کادو قطعههایی با همان رنگ بچسبانید.
- صفحهٔ «امروز»: یک بلیت یا رسید، یک جمله و یک تاریخ.
- نقشهای دستکشیده از مسیر روزتان، همراه با برچسبهای واقعی.
- یک صفحه از جملههای کوتاهی که شنیدهاید و دوست داشتید.
- زبانهای کوچک برای هر ماه یا فصل، با کاغذهای رنگی متفاوت.
رنگبندی و چیدمان صفحه
اگر مواد شما رنگارنگ و نامتجانس است، انتخاب یک «پالت» ساده نتیجه را یکدست میکند. دو رنگ اصلی و یک رنگ تأکید کافی است؛ مثلاً کرم و قهوهای با یک لکهٔ سبز زیتونی. برای چیدمان، قاعدهٔ سادهٔ «یک قطعهٔ بزرگ، دو قطعهٔ متوسط و چند قطعهٔ کوچک» معمولاً صفحه را متعادل نشان میدهد. فضای خالی را هم دستکم نگیرید؛ کمی جای نفسکشیدن، صفحه را حرفهایتر میکند و جای نوشتن هم باقی میگذارد.

نگهداری از دفترچه
دفترچهٔ پرچسب و پرجیب را افقی و در جای خشک نگه دارید و لای صفحههای ضخیم یک برگهٔ ساده بگذارید تا قطعههای چسبناک به هم نچسبند. اگر با چای یا آب کار کردهاید، مطمئن شوید همهچیز کاملاً خشک شده تا کپک نزند. دفترچه را بیش از حد پر نکنید؛ وقتی ضخامتش از حد معمول گذشت، بهتر است دفترچهٔ دوم را شروع کنید.
برنامهٔ چهارهفتهای برای مبتدیها
- هفتهٔ اول: جمعکردن مواد و ساختن سه سیگنیچر ساده.
- هفتهٔ دوم: ساختن جلد و بستن دفترچه با روش دلخواه.
- هفتهٔ سوم: ساختن چهار جیب و دو صفحهٔ کلاژ.
- هفتهٔ چهارم: نوشتن اولین یادداشتها و چسباندن بلیتها و افمرای واقعی.
با این ریتم بعد از یک ماه دفترچهای دارید که هم ظاهر دارد و هم اولین خاطرههایتان در آن ثبت شده است. لازم نیست دقیقاً همین ترتیب را رعایت کنید؛ برنامه فقط برای این است که پروژه بیپایان نماند.
اشتباههای رایج
- کاغذ خیلی نازک برای صفحهٔ اصلی. چسب و چای آن را موجدار میکند. برای صفحهها کاغذ ضخیمتر یا دولایه بردارید.
- چسباندن همهچیز در یک صفحه. اگر دفترچه از یک طرف ضخیم شود، درست بسته نمیشود. برای هر صفحه یک نقطهٔ تمرکز کافی است.
- برگههای نامساوی. اگر برگهها هماندازه نباشند، بعد از دوخت لبهها ناهماهنگ میشود. پیش از دوخت همه را با یک الگو ببرید.
- چسب زیاد. چسب مایعِ بیش از حد کاغذ را چروک میکند. کم بمالید و زیر وزنهٔ سبک بگذارید تا خشک شود.
- غفلت از کاغذ اسیدی. روزنامه با گذشت زمان زرد و شکننده میشود. اگر قطعهای برایتان خیلی ارزشمند است، پیش از چسباندن از آن کپی بگیرید.
- مقایسه با تصویرهای شبکههای اجتماعی. بسیاری از آنها نتیجهٔ چند روز کار و مواد انتخابشدهاند. هدف شما ساختن دفترچهٔ خودتان است، نه بازسازی آنها.
- منتظر «مواد مناسب» ماندن. بزرگترین مانع همین است. با همان چیزی که دارید شروع کنید.
- ننوشتن. دفترچهای که فقط تزئین شده و متنی ندارد، پس از چند ماه معنایش را از دست میدهد. دستکم تاریخ و یک جمله بنویسید.
پرسشهای متداول
جانکژورنال با چه چیزی متفاوت است؟
جانکژورنال بر ساختن دفترچه از مواد بازیافتی و افمرا تکیه دارد، اما اسکرپبوک معمولاً حول عکس و رویداد است و بولتژورنال برای برنامهریزی. جدول مقایسهٔ بالا جزئیات را نشان میدهد.
برای شروع چه چیزهایی لازم است؟
چند برگه کاغذ، قیچی، چسب، نخ و سوزن و مقداری کاغذ بازیافتی کافی است. حتی اگر چیزی نخرید هم میتوانید شروع کنید.
آیا برای جانکژورنال باید نقاشی بلد باشم؟
نه. کلاژ و چیدمان به مهارت نقاشی نیاز ندارد. بیشتر کار چیدن و چسباندن است و سلیقه با تمرین رشد میکند.
چند صفحه برای اولین دفترچه مناسب است؟
حدود ۸ تا ۱۲ برگه، یعنی ۱۶ تا ۲۴ صفحه، برای دفترچهٔ اول قابل مدیریت است. اگر با حلقه ببندید، بعداً میتوانید برگه اضافه کنید.
چطور جانکژورنال را بدون هزینه بسازم؟
از کاغذ کادوی مانده، پاکت نامه، بلیت، صفحهٔ مجله، کارتن نازک و نخ خانگی استفاده کنید. همینها یک دفترچهٔ کامل میسازند و پاسخ عملی «شروع ژورنالنویسی بدون هزینه» است.
آیا میتوانم از کاغذ کتاب یا مجلهٔ قدیمی استفاده کنم؟
بله، ولی کتابهای ارزشمند یا نایاب را قطعهقطعه نکنید. مجلههای اضافی، کتابهای دورریختنی و روزنامه منبع مناسبیاند.
ساختن یک دفترچه چقدر طول میکشد؟
دفترچهٔ ساده را میشود در یک یا دو عصر ساخت. پر کردن صفحهها معمولاً ماهها طول میکشد، و همین بخش دوم است که جانکژورنال را زنده نگه میدارد.
مقالات مرتبط
- جانک ژورنال چیست؟
- اسکرپبوک چیست؟
- بولتژورنال چیست و چطور اولین دفترچه را شروع کنید
- هبیت ترکر در بولتژورنال
گام بعدی
جانکژورنال را نمیشود فقط با خواندن یاد گرفت. یک ساعت وقت بگذارید، چند پاکت و کاغذ جمع کنید و اولین جیب را بسازید. اگر میخواهید مهارتهای دستی و هنریتان را با راهنمایی مرحلهبهمرحله تقویت کنید، دورههای پرشین استادیگرام را ببینید. و اگر بخشی از زندگیتان به برنامهریزی نیاز دارد، BulletPlan یک برنامهٔ روزانه، هفتگی و ماهانهٔ شخصی میسازد؛ همان روشها را روی کاغذ هم میتوانید اجرا کنید.
دربارهٔ نویسنده: پرشین استادیگرام نخستین تولیدکنندهٔ محتوای جانکژورنال در ایران است. ما را در اینستاگرام و پینترست دنبال کنید.



