Junk Journal Rehberi: Sıfırdan İlk Defterinize

Kısa cevap şu: junk journal, atılacak ya da değeri düşük sayılan kâğıtlardan, kumaş artıklarından ve ambalajlardan elle yapılan, sayfaları kolajla, cebiyle ve notlarla dolan bir defterdir. Bullet journal gibi işleri düzenlemek için değil, anıları saklamak ve yapma sürecinin keyfini çıkarmak için tutulur. Başlamak için ihtiyacınız olan şey bütçe değil, merak. Bu rehberde junk journal nedir, scrapbook ve art journal’dan farkı nedir, evdeki malzemelerle nasıl başlanır, hangi araçlar gerekir ve yeni başlayanları en çok hangi hatalar yorar, adım adım anlatıyorum.

İçindekiler

• Junk journal nedir?
• Junk journal, scrapbook, art journal ve bullet journal farkı
• Neden junk journal?
• Junk journal nasıl yapılır? Adım adım
• Junk journal malzemeleri ve araçlar
• Teknikler ve fikirler
• Sık yapılan hatalar
• Sıkça sorulan sorular
• İlgili yazılar
• Sonraki adım

Junk journal nedir?

Junk journal (Türkçede bazen “hurda günlük” diye de karşılanır), tek tek hazırlanmış sayfaların bir defter hâlinde dikilmesi ya da bağlanmasıyla oluşan el yapımı bir günlüktür. İngilizce “junk” kelimesi çöp anlamına gelir, ama burada değersizlik değil, yeniden kullanım kastedilir: zarflar, hediye paketi kâğıtları, faturalar, otobüs ve sinema biletleri, eski dergi sayfaları, ekmek ya da baharat poşetleri, kraft kâğıt, hatta kumaş parçaları. Bu malzemeler bir araya gelerek dokusu ve görünümü eşsiz bir defter oluşturur.

Defterin kendisi de bir eserdir. Boş bir defteri doldurmak yerine önce defteri yaparsınız; sayfalar arasına cepler, katlanan bölümler, kartlar ve küçük zarflar eklersiniz. Sonra içine yazı, fotoğraf, bilet ve ufak hatıralar yerleştirirsiniz. Süreç, bitmiş bir “güzel defter” üretmekten çok, elinizle bir şey yapmanın ve biriktirdiklerinize yeni bir hayat vermenin keyfidir.

Kavram Batı’da yaygınlaştı, ama kâğıdı yeniden kullanmak, kitap sayfalarına not düşmek ve elde kalanlarla bir şey üretmek herhangi bir kültüre özgü değil. Kendi mutfağınızdaki çay kutusu ya da pastaneden kalan kâğıt torba da aynı derecede geçerli bir malzemedir.

Junk journal, scrapbook, art journal ve bullet journal farkı

Dördü de kâğıt ve el emeğiyle ilgili olduğu için karıştırılır. Aşağıdaki tablo farkı hızlıca gösterir; sonra her birini kısaca açıyorum.

Scrapbook genellikle bir olayın etrafında döner: düğün, gezi, doğum günü. Fotoğraf merkezdedir ve sayfa onu çerçeveler. Junk journalda ise fotoğraf zorunlu değildir; bir bilet, bir not, bir kumaş parçası da sayfanın konusu olabilir.

Art journal, boya ve çizimle duyguyu anlatan bir tuvaldir; sayfanın “güzel” olması değil, ifade önemlidir. Bullet journal ise bir sistemdir: görevler, takvimler, takipçiler. Bullet journal mantığını merak ediyorsanız Bullet journal’ın gücünü keşfedin yazısı iyi bir başlangıç. Üçünü birleştirmek de mümkün: cepli bir junk journal yapıp içine haftalık bir bullet journal bölümü ekleyenler var.

Neden junk journal?

İnsanları bu hobiye çeken birkaç somut neden var. Bunların hiçbiri bilimsel bir iddia değil, yalnızca yaygın olarak paylaşılan deneyimlerdir.

• Düşük maliyet. Malzemenin büyük kısmı zaten evde. Ay sonunda çöpe gidecek kâğıtlar sayfaya dönüşür.
• Mükemmeliyet baskısı yok. Malzeme “atık” olduğu için bir sayfayı bozmak kaybettirmez; yırtılan yerden yeni bir katman doğar.
• Somut hatıra. Telefon galerisindeki fotoğrafın aksine, bir bilet ya da not elinizde tutulabilen, dokusu olan bir hatıradır.
• Yavaş, dikkatli bir uğraş. Kesmek, yapıştırmak, dikmek elleri meşgul eder; ekrandan uzak bir mola verir.
• Sürdürülebilirlik. Kâğıdı ve kumaşı atmadan önce bir kez daha kullanmak, tüketimi küçük ama gerçek biçimde azaltır.

Junk journal’ın bir sınırı da var: hızlı bir düzen aracı değildir. Yarın sabahki toplantıyı hatırlatacak bir sisteme ihtiyacınız varsa bunun için bullet journal ya da BulletPlan daha uygun. Junk journal, elinizin ve zamanınızın olduğu hafta sonu öğleden sonralarının uğraşıdır.

Junk journal nasıl yapılır? Adım adım

Aşağıdaki akış, ilk defterinizi sıfırdan bitirmek için yeterli. İlk denemede toplam süre yaklaşık iki ile dört saattir; kuruma bekleme süreleri hariç.

1. Boyutu seçin. Yeni başlayanlar için kapalı hâlde A6 ile A5 arası uygundur. Küçük defter daha çabuk dolar ve bitirme hissi verir. A4 kâğıdı ikiye ve dörde katlayarak A5 ve A6 elde edersiniz.
2. Kapağı hazırlayın. Bir mukavva ya da koli kartonundan iki kapak parçası kesin. Karton yeterince sert olmalı. Üzerini kraft kâğıt, eski bir kitap kapağı, kumaş ya da kaplama kâğıdıyla kaplayın; köşelerini bastırarak yapıştırın.
3. Sayfaları biriktirin. Farklı dokuda 20 ile 30 yaprak seçin: yazı kâğıdı, kraft, kalıp kâğıdı, pastane kâğıdı, dergi sayfası, dosya kâğıdı. Bir defterde en az üç farklı doku olsun; sayfa çevirmek daha keyifli olur.
4. Katlanan bölümleri (forma) oluşturun. Her 4 ile 6 yaprağı ortadan katlayın. Toplam 3 ile 5 forma, çoğu ilk defter için yeterli.
5. Cepleri ve ekleri yapın. Zarfları yapıştırın, katlanan sayfalar ve küçük kartlar hazırlayın. Cepler, sayfaya değer katan en pratik öğedir.
6. Dikin. Katlanmış formayı bir iğneyle omurgasından delin; deliklerin eşit aralıklı olması yeterli. Mumla sürülmüş kalın iplikle formaları sırayla dikin. En basit yöntem üç delikli dikiştir.
7. Kapağa bağlayın. Dikilmiş formaları kapağın sırtına birleştirin. Daha basit bir yol olarak formaları kapağa ip ve düğümle de bağlayabilirsiniz.
8. Doldurmaya başlayın. Sayfalara bilet, yazı, kolaj ya da yalnızca bir çay lekesi ekleyin. Hepsini bir günde bitirmeniz gerekmiyor; defter, zamanla dolan bir birikimdir.

İlk defterde dikiş gözünüzü korkutuyorsa formaları kâğıt kıskaçla birleştirip dikişi sonraya bırakın. Ya da spiral ya da halkalı bir mekanizma kullanın. Amaç ilk denemede bitirmektir; ikinci deftere geçince teknik kendiliğinden gelişir.

İki günlük hafta sonu planı

Zaman planı yapmak, işi küçültür. Cumartesi öğleden sonra malzeme toplama ve hazırlama günü olsun: evi dolaşıp zarf, kâğıt ve kumaşları bir kutuya toplayın, çay ile boyanacak sayfaları hazırlayın ve kurumaya bırakın. Aynı gün akşama doğru kapak kartonlarını kesip kaplayın; yapıştırıcı bir gece kurusun. Pazar günü sayfaları formalara ayırın, cepleri yapıştırın ve dikişi tamamlayın. Pazar akşamı, ilk sayfayı doldurmak için bir yarım saat ayırın. Bu tempoda çoğu kişi ilk defterini bitirmeden bir şey öğrenmiş olur.

Dikiş türleri hakkında kısa not

Yeni başlayanlar için üç delikli dikiş en pratik olanıdır: forma ortadan delinir, iplik içeriden dışarı çıkarılıp diğer deliklere geçirilir ve düğümlenir. Daha kalın defterler için birkaç formayı sırayla birbirine bağlayan bir dikiş kullanılır; bunun için önce tek bir formayla deneme yapmak iyi olur. Dikişi öğrenirken kullanılmış bir kâğıtla prova yapın; iğne deliklerinin yerini kurşun kalemle işaretlemek hatayı azaltır. İplik, kumaş ya da kâğıt kadar sevilen bir malzemedir; renkli bir iplik defterin kimliğine dönüşebilir.

Junk journal malzemeleri ve araçlar

Aşağıdaki malzemelerin çoğunu satın almanıza gerek yok. Önce evde arayın, sonra eksik kalanı tamamlayın.

Evdeki malzemelerle junk journal

• Zarflar: fatura, banka ve davetiye zarfları; cep ve kart olarak kullanılır.
• Kraft ve paket kâğıtları: kargo kutusu iç kâğıdı, ekmek ve fırın poşeti, hediye paketi kalıntısı.
• Biletler: otobüs, vapur, müze, sinema biletleri; market fişi (termal fişler zamanla soluyor, fotokopisini yapıştırmak daha güvenli).
• Dergi ve gazete sayfaları: renk ve yazı dokusu için. Gazete kâğıdı asidiktir ve zamanla sararır; bazen istenen bir etkidir.
• Defter ve kitap sayfaları: eski ders defterinin boş yaprakları, yıpranmış kitapların kopmuş sayfaları. Sevdiğiniz ya da değerli bir kitabı asla kesmeyin.
• Kumaş ve düğme: dikiş kutusundaki artıklar, eski bir gömleğin kolu, boncuk ve düğmeler.
• Ambalaj: çay ve baharat kutuları, yumurta kolisi (dokulu), pastane ve bakkal poşetleri.
• Karton: ayakkabı kutusu, kahvaltılık paket kutusu, eski kitap kapağı; hepsi kapak yapımına uygun.

Ucuz ve yerel kaynaklar

Elinizde yeterli malzeme yoksa aşağıdaki yerlere göz atabilirsiniz. Fiyatlar zamanla değiştiği için rakam vermiyorum; genel olarak hepsi düşük bütçelidir.

• Sahaflar ve ikinci el kitapçılar: eski dergi, harita ve defter sayfaları; İstanbul’daki Beyazıt Sahaflar Çarşısı gibi yerlerde bulunabilir, benzer yerler birçok şehirde var.
• Kırtasiyeler: kraft rulo kâğıt, kalıp kâğıdı, sıvı yapıştırıcı, çift taraflı bant.
• Pazar ve bit pazarı: dantel, düğme, eski fotoğraf çerçevesi, kumaş kalıntısı.
• Çevrimiçi pazaryerleri: Hepsiburada, Trendyol ve benzeri sitelerde washi bant, damga ve dekoratif kâğıt paketleri bulunuyor. Önce küçük bir set alıp denemeniz yeterli.
• Baskı ve fotokopi dükkânları: kâğıt artıkları ve deneme baskıları çoğu zaman ücretsiz ya da çok ucuz olabilir.

Temel araçlar

• Makas ve maket bıçağı (kesim altlığıyla)
• Çubuk ya da sıvı yapıştırıcı; sıvı olanı ince sürün, yoksa kâğıt dalgalanır
• Kalın iplik, dikiş iğnesi ya da şiş, mum
• Cetvel, kurşun kalem, silgi
• Kalem ve markör; çay lekeli kâğıtta önce deneyin
• Delgeç (gerekirse); yoksa iğneyle delmek de olur

Washi bant çok popüler ama zorunlu değil; maskeleme bandı ya da kesilmiş renkli kâğıt aynı işi görür.

Teknikler ve fikirler

Aşağıdaki teknikler birbirinden bağımsızdır; hepsini bir defterde kullanmanız gerekmez. Bir defter için iki ya da üç tanesini seçin, geri kalanını sonraki deftere saklayın. Süreç odaklı çalışmak, yani sonucu değil yapma anını önemsemek, bu hobiyi uzun süre sürdürmenin en kolay yoludur. Bir tekniği ilk denemede beğenmemeniz de normaldir; deneme sayfaları sonradan cep ya da kapak astarı olarak yeniden kullanılabilir.

Çay ve kahve ile yaşlandırma

Beyaz kâğıtları sıcak, demli çayla ıslatmak ya da süngerle sürmek, sayfaya eskimiş, sıcak bir ton verir. Kâğıdı fırça ya da süngerle boyayın, düz bir yerde kurumaya bırakın; kurulunca dalgalanırsa kitapların arasında bir gün bastırın. Türk kahvesi telvesi de benzer bir doku ve koyu ton verir. İşlemden önce kâğıdın yazı kalemine tepkisini deneyin; ıslanmış kâğıt bazen mürekkebi yayar.

Ebru ve desenli kâğıt geleneği

Türkiye’de ebru, suyun üzerine damlatılan boyayı kâğıda aktarma sanatıdır ve 2014’te UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras listesine girmiştir. Su üstü desenli kâğıt, Osmanlı ve Fars kitap sanatında da cilt içi ve sayfa süslemesi için kullanılmıştır. Ebru yapmasanız bile hazır ebru desenli kâğıdı cep içi ya da kapak astarı olarak kullanmak defterinize bu mirastan bir parça katar. Ebru ayrı bir uzmanlık gerektirir; bu yüzden onu junk journal tekniği diye değil, ilham kaynağı olarak düşünün.

Ephemera ve cep sistemi

Ephemera, kısa ömürlü basılı şeylerdir: bilet, kartvizit, poşet, etiket. Bunları bir cebin içine koymak ya da bir sayfaya yapıştırmak, hem saklamak hem de sonradan göz atmak için pratiktir. En basit cep: bir zarfın ağzını sayfaya yapıştırıp üstünü kesmek. Bir cebe 3 ile 5 küçük kart sığar.

Katman ve kolaj

Kolaj için basit bir kural: alta büyük ve sade, üste küçük ve detaylı. Bir sayfada üç katman yeterli; arka plan (boyalı ya da düz kâğıt), orta katman (bir dantel, bir fotoğraf ya da dergi parçası) ve son katman (bir bilet, bir etiket, yazı). Kenarları elle yırtmak, düz kesime göre daha doğal bir geçiş verir.

Kumaş ve dikiş

Bir kumaş parçasını sayfaya dikmek, yapıştırmaktan daha dayanıklı ve dokulu bir sonuç verir. Dikişi büyük ve düzensiz atmak sorun değil; el yapımı olduğu belli olsun. Düğme ve boncuk kapak bağlantısında işlevsel bir süs olur.

Yazı ve günlük tutmak

Junk journal’ı yalnızca görsel bir defter yapmak zorunda değilsiniz. Bir sayfaya gün içinde yaşadığınız üç şeyi, bir alıntıyı ya da tek cümlelik bir notu yazmak defterin anlamını değiştirir. Alışkanlık takibi de isterseniz bullet journalda alışkanlık takibi yazısındaki düzeni bir sayfaya ekleyebilirsiniz.

İlk defter için sayfa fikirleri

Boş sayfa korkusunu aşmanın yolu, sayfaya önceden bir rol vermektir. İlk defterinizde şu sekiz sayfayı deneyebilirsiniz:

• Kapak içi sayfası: adınız, tarih ve defterin nasıl bir defter olduğuna dair tek cümle.
• Bilet sayfası: son üç ayda topladığınız biletler, tarih sırasıyla.
• Cepli sayfa: bir zarf ve içine giren üç küçük not kartı.
• Bir gün sayfası: bugünün tarihi, hava durumu, yediğiniz bir şey ve tek bir cümle.
• Renk sayfası: dergiden kesilmiş tek bir renk tonunun parçaları.
• Yazı sayfası: bir şarkıdan, kitaptan ya da büyüklerinizden duyduğunuz bir cümle.
• Kumaş sayfası: dikilmiş iki üç kumaş parçası ve bir düğme.
• Boş bırakılmış sayfa: bilerek boş bırakın; sonradan gelen bir şeye yer olsun.

Bu liste bir zorunluluk değil, kalkış noktasıdır. İkinci deftere geçtiğinizde kendi ritminizi bulacaksınız.

Düşük bütçeyle çalışmak

Junk journal’ın en güçlü yanı, bütçenin hiçbir zaman engel olmamasıdır. Bir kural işe yarar: satın almadan önce üç yerde arayın. Önce evde, sonra çevrenizde (komşu, akraba, iş yeri), sonra sahaflar ve kırtasiyede. Çoğu kişi kullanmadığı zarfları, dergileri ve kumaşları memnuniyetle verir. Satın alacaksanız sıralama şöyle olsun: iplik ve iğne, iyi bir yapıştırıcı, sağlam bir makas. Geri kalan her şey için başka bir çözüm bulunur.

Güvenlik ve temizlik

Geri dönüşüm malzemesiyle çalışırken birkaç basit önlem yeterli. Yiyecek ambalajlarını yıkayıp tamamen kurutun; nemli kâğıt küflenir ve defteri bozar. Maket bıçağını daima kesim altlığı üzerinde kullanın ve bıçak ucunu sık değiştirin, çünkü körelmiş bıçak daha kolay kayar. Çocuklarla birlikte çalışıyorsanız kesme ve dikme aşamalarını yetişkin yapsın, yırtma, boyama ve yapıştırma çocuğa kalsın. Eski ilaç kutusu, kimyasal ambalajı ya da kişisel bilgi içeren belgeleri (banka ekstresi, kimlik fotokopisi) defterde kullanmayın ya da bilgileri kapatın. Çay lekeli sayfaları kapatmadan önce tamamen kurutmak da, defterin sayfaları birbirine yapışmasını engeller.

Defteri korumak

Bitmiş bir junk journal kabarık olur; bu normaldir. Bir lastik ya da bir şerit ile kapatın, dik ya da yatay bir rafta saklayın. Nemden, doğrudan güneşten ve yağlı yiyeceklerden uzak tutun. Üst üste büyük bir ağırlık koymayın, çünkü cepler ezilir. Asitli kâğıtlar zamanla sararacak; bunu bozulma değil, defterin yaşlanması olarak kabul edin. Çok değerli bir fotoğraf ya da belge kullanacaksanız orijinali değil, kopyasını yapıştırın.

Farklı kültürlerden ilham almak

Kâğıtla bir şey yapmak her yerde ortak bir dil. Osmanlı ve Fars kitap sanatındaki cilt süslemeleri, ebru ve desenli kâğıt kullanımı, ya da herhangi bir yerde kişisel not defterlerine hatıra yapıştırma alışkanlığı, junk journal ile akrabalık taşır. Bu bir tarihsel iddia değil, bir bakış açısıdır: defterinizde kendi mutfağınızdan, sokağınızdan ve dilinizden bir şey bulunsun. Türkçe not, Türk kahvesi lekesi, çay kâğıdı ya da bir vapur bileti sayfayı yerel ve kişisel yapar.

Sık yapılan hatalar

• Fazla yapıştırıcı. Sıvı yapıştırıcı ince kâğıdı buruşturur. İnce bir katman sürün ve bastırın.
• Her şeyi ilk günde satın almak. Önce evdekilerle bir defter yapın; neye ihtiyacınız olduğunu o zaman anlarsınız.
• Defteri çok kalın yapmak. Cepler ve kalın kolajlar sırt kısmını şişirir. Yaprak sayısını az tutun.
• Asitli kâğıdı fotoğrafın yanına koymak. Gazete ve ucuz kâğıt zamanla fotoğrafı da sarartabilir. Değerli fotoğrafın kopyasını yapıştırın.
• Mükemmeliyetçilik. Bir sayfayı beğenmediyseniz üzerine yenisini yapıştırın; junk journalda hata katmanlanır.
• Termal fişleri olduğu gibi yapıştırmak. Market fişleri zamanla silinir. Fotokopi ya da telefon fotoğrafından baskı alın.
• Instagram estetiğini hedeflemek. Sosyal medyadaki düzenli sayfalara özenmek bu hobiyi yorucu yapar. Kendi eliniz, kendi malzemeniz, kendi hızınız yeterli.

Sıkça sorulan sorular

Junk journal ile scrapbook arasındaki fark nedir?

Junk journal, geri dönüşüm kâğıtlarıyla yapılan dokulu bir defterdir ve defterin kendisi bir eserdir. Scrapbook genellikle bir olay etrafında fotoğrafları çerçeveleyen bir albümdür. Yukarıdaki karşılaştırma tablosu ayrıntıyı gösteriyor.

Junk journal için neler gerekir?

Birkaç yaprak kâğıt, makas, yapıştırıcı, iplik ve iğne, biraz da geri dönüşüm kâğıdı yeter. Hiçbir şey satın almadan da başlayabilirsiniz.

Resim yapmayı bilmem gerekir mi?

Hayır. Kolaj ve yerleştirme çizim gerektirmez. Çoğu sayfa kâğıt, bilet ve yazıyla tamamlanır.

Junk journal ne kadar tutar?

Evdeki malzemeyle ilk defter neredeyse ücretsiz olabilir. Yalnızca iplik, yapıştırıcı ve karton gibi temel şeyleri almanız gerekebilir; toplam tutar kullandığınız malzemeye göre değişir.

Evdeki hangi kâğıtlar kullanılabilir?

Zarflar, kraft poşetler, hediye paketi, biletler, dergi ve gazete sayfaları, defter yaprakları, çay ve baharat ambalajları kullanılabilir. Kirli ya da yağlı olanları temizleyip kurutmak gerekir.

Junk journal nasıl bağlanır?

En kolay yol, katlanmış formaları iğne ve kalın iplikle omurgadan dikmektir. Dikmek zor gelirse ilk defterde halka, spiral ya da kıskaç kullanabilirsiniz.

İlk defterimi kaç günde bitirebilirim?

Küçük bir defter için bir ile iki hafta sonu yeterlidir. Yapılış birkaç saat sürer; sayfaları doldurmak ise zamana yayılır ve sürecin bir parçasıdır.

İlgili yazılar

• Bullet journal’ın gücünü keşfedin
• Bullet journalda alışkanlık takibi
• Persian Studygram kursları
• BulletPlan

Sonraki adım

Junk journal okuyarak değil, yaparak öğrenilir. Bir saatinizi ayırın, birkaç zarf ve kâğıt toplayın, ilk cebi yapın. El becerilerinizi adım adım rehberle geliştirmek isterseniz Persian Studygram kurslarına bakın. Hayatınızın bir bölümü planlama gerektiriyorsa BulletPlan size günlük, haftalık ve aylık kişisel bir plan hazırlar; aynı yöntemleri kâğıt üzerinde de uygulayabilirsiniz.

Yazar hakkında: Persian Studygram, İran’ın ilk junk journal içerik üreticisidir. Bizi Instagram ve Pinterest üzerinden takip edebilirsiniz.